تصورات غلط درباره رواندرمانی؛ از سینما تا واقعیت
اکثر ما اسم تراپی یا رواندرمانی را شنیدهایم، اما تصویر روشنی از آن نداریم. فیلمها و کلیشههای رسانهای باعث شدهاند فکر کنیم تراپی یعنی دراز کشیدن روی یک کاناپه چرمی و گریه کردن، یا دیدن لکههای جوهر و پاسخ دادن به تستهای عجیب، یا بلافاصله دریافت مشتی قرص آرامبخش. اما در دنیای واقعیت، رواندرمانی بسیار ملموستر، شخصیتر و البته گاهی چالشبرانگیزتر از این تصویرسازیهای نمایشی است.
رواندرمانی واقعاً چگونه کار میکند؟
ایدهٔ اصلی پشت رواندرمانی این است که بخش زیادی از تصمیمها و واکنشهای روزمره ما، از لایههای ناخودآگاه ذهن منشأت میگیرند. تا زمانی که بر این بخشهای پنهان آگاهی نداشته باشیم، هیچ کنترلی هم روی آنها نخواهیم داشت. هدف اصلی تراپی این است که این زوایای تاریک را شفاف کند، به ما اجازه دهد آنها را بپذیریم و در نهایت کنترل رفتارهایمان را به دست بگیریم.
برای مثال، فرض کنید هر بار که همسرتان یا پارتنرتان دیر به پیامک شما در واتساپ پاسخ میدهد یا تماستان را بیجواب میگذارد، دچار یک خشم شدید و غیرقابلکنترل میشوید و شبی تلخ میسازید. واکنش شما در ظاهر متناسب با اتفاق نیست، اما ریشه آن در ناخودآگاه شماست. در فرآیند رواندرمانی، شما ممکن است متوجه شوید که این خشم، ناشی از حس رهاشدگی در دوران کودکی است؛ شاید مادرتان در زمان بیپناهی شما را تنها گذاشته یا در روابط قبلی خود خیانت دیدهاید.
وقتی این ریشه کشف میشود، میتوانید آن رنج قدیمی را در محیطی امن پردازش کنید. از آن پس، وقتی همسرتان دیر زنگ میزند، الگوی خشم را میشناسید و بهجای انفجار، رفتارتان را مدیریت میکنید. رویکردهای دیگری مثل درمان شناختی-رفتاری (CBT) نیز وجود دارند که بیشتر بر شناسایی الگوهای فکری و تغییر عادتهای مستقیمِ مربوط به اضطراب تمرکز دارند.
۴ تلهٔ بزرگ در فرآیند تراپی که باید مراقب آنها باشید
با وجود فواید زیاد، رواندرمانی هم تلههای خودش را دارد که اگر هوشیار نباشید، وقت و سرمایه شما را هدر میدهد:
- اشتباه گرفتن روانشناس با تجویزکننده دارو: روانشناس و رواندرمانگر قرص تجویز نمیکنند، بلکه روانپزشک این کار را انجام میدهد. اگر بدون ابتلا به بیماری حاد روانپزشکی مستقیماً به دنبال دارودرمانی بروید، ممکن است بدون ریشهیابی مشکلات، فقط علائم را خاموش کنید.
- تلهٔ منفعل بودن (انتظار جادو داشتن): برخی فکر میکنند با نشستن روی صندلی تراپیست، او معجزهای میکند. حقیقت تلخ این است که تراپی یک فعالیت کاملاً مشارکتی است. شما باید حداقل ۸۰ درصد بار کار و تغییر را بر دوش بکشید. تراپیست مثل یک مربی ورزشی شخصی است؛ او فرم درست را نشان میدهد، اما وزنه را شما باید بزنید.
- دایرهٔ بیانتهای تأییدگیری: اگر سالهاست به تراپی میروید ولی تغییری در زندگیتان رخ نداده، احتمالاً در تلهٔ «تأییدخواهی» افتادهاید. این الگوی مخرب زمانی رخ میدهد که شما مشکلی را میگویید، درمانگر آن را تأیید میکند، شما احساس بهتری پیدا میکنید، اما هفته بعد با همان مشکل برمیگردید. تراپی خوب باید گاهی ناخوشایند باشد و شما را به چالش بکشد.
- انتخاب آسان و بدون بررسی: شما نباید اولین تراپیستی را که دیدید انتخاب کنید. انتخاب رواندرمانگر مثل مصاحبه شغلی برای یک موقعیت حساس در زندگی شماست. با فردی کار کنید که بتواند با دغدغههای شما ارتباط برقرار کند و جرئت داشته باشد با رفتار ناکارآمد شما مواجه شود.
نشانههایی که میگویند وقت مراجعه به تراپیست است
شواهد نشان میدهند که همه افراد در مقاطعی از زندگی میتوانند از مشاوره بهره ببرند، اما اگر وضعیتهای زیر را تجربه میکنید، نیاز شما جدیتر است:
- تکانهها و خشم غیرقابلکنترل: اگر خشمهای ناگهانی، تصمیمهای هیجانی یا رفتارهای مخرب بر شما مسلط هستند.
- کودکی سخت و الگوهای عاطفی پیچیده: اگر در خانوادهای پرتنش بزرگ شدهاید یا از سمت والدین بیتوجهی دیدهاید، این الگوها ممکن است بدون آنکه بدانید روی نحوه مدیریت مالی، روابط عاطفی و اعتمادبهنفس امروز شما سایه انداخته باشند.
- تروماها و سوگهای سنگین: مواجهه با فقدان عزیزان، شکستهای سنگین یا رویدادهای آسیبزا که هضم آنها بهتنهایی ممکن نیست.
- رفتارها و عادتهای وسواسی: رفتارهایی که ابتدا برای فرار از اضطراب انجام میدهید اما کمکم کنترل زندگی شما را به دست میگیرند.
رواندرمانی ابزاری برای فرار از مسئولیتهای زندگی نیست، بلکه دقیقا روشی است برای پذیرش واقعیت و شجاعت تغییر دادن آنچه در اختیار ماست.